* on-line.gr *

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Editorial: Το περιοδικό μας ξεκίνησε από τον Πάνο Σ. Αϊβαλή, δημοσιογράφο πριν είκοσι χρόνια [1996] με μοναδικό σκοπό την παρουσίαση όλων των τάσεων της Λογοτεχνίας -ελληνικής και ξένης- με κύρια έμφαση στην ελληνική λογοτεχνία και ποίηση. [ http://genesis.ee.auth.gr/dimakis/Yfos/Yfos.html ]
Η Φωτό Μου
Επιμέλεια Σελίδας: Πάνος Αϊβαλής - kepeme@gmail.com...............................................................................
δ/νση αλληλογραφίας: Μεσολογγίου 12 Ανατολή Νέα Μάκρη 190 05, τηλ. 22940 99125 - 6944 537571 και 210 8656.731
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
«O άνθρωπος πρέπει κάθε μέρα ν᾽ακούει ένα γλυκό τραγούδι, να διαβάζει ένα ωραίο ποίημα, να βλέπει μια ωραία εικόνα και, αν είναι δυνατόν, να διατυπώνει μερικές ιδέες. Αλλιώτικα χάνει το αίσθημα του καλού και την τάση προς αυτό…». Γκαίτε
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Τρίτη, 12 Αυγούστου 2014

Περί του φιλοσοφικού ύφους, του Brand Blanshard

         Βιβλιο-παρουσίαση              



"Περί του φιλοσοφικού ύφους"
του Brand Blanshard
μετάφραση - επιμέλεια: Φιλήμων Παιονίδης
σειρά: Βιβλιοθήκη Φιλοσοφίας 1



Ο αναγνώστης θα μπορούσε να αναρωτηθεί γιατί μεταφράζουμε ένα έλασσον έργο ενός άγνωστου στο ελληνικό κοινό και γενικότερα μάλλον λησμονημένου Αμερικανού φιλοσόφου, τη στιγμή που κλασικά έργα του φιλοσοφικού στοχασμού παραμένουν ακόμα αμετάφραστα. Ο πρώτος λόγος είναι ότι πρόκειται για ένα ιδιαίτερα ρηξικέλευθο, απολαυστικό και ταυτόχρονα προκλητικό κείμενο, από αυτά που σπάνια συναντάμε στο χώρο της ακαδημαϊκής φιλοσοφίας. Ο Blanshard αναλαμβάνει να εκθέσει δημόσια, χωρίς να του λείπει το χιούμορ, η τεκμηρίωση και το κατάλληλο υπόβαθρο, θέσεις που οι παροικούντες στη φιλοσοφική Ιερουσαλήμ αρκούνται να διατυπώσουν μόνο σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις. Ως προς αυτό το σκέλος του το κείμενο μας θυμίζει την αριστουργηματική Ακαδημαϊκή μικροκοσμογραφία (1992) του Cornford, που ευτύχησε στην ελληνική μετάφρασή της που εκπονήθηκε από τον Παύλο Καλλιγά. Αναμφίβολα, κάποιες κρίσεις του συγγραφέα θα φανούν ακραίες ή άδικες, αλλά θα πρέπει να του αναγνωριστεί η τόλμη να θίξει ζητήματα που θεωρούνται ταμπού και να αμφισβητήσει αντιλήψεις που είναι τόσο διαδεδομένες (ειδικά στο πλαίσιο της κεντροευρωπαϊκής φιλοσοφίας), ώστε να θεωρούνται ότι βρίσκονται στο απυρόβλητο. 
Ο δεύτερος και περισσότερο πρακτικός λόγος σχετίζεται με το ίδιο το - αναμφίβολα ασυνήθιστο - θέμα του ανά χείρας δοκιμίου. Μπορεί να διαβαστεί ως ένας ελκυστικός - μια και του λείπει ο συνήθης σε τέτοια κείμενα διδακτισμός - οδηγός για την επίτευξη μεγαλύτερης σαφήνειας στο φιλοσοφικό και γενικότερα στο θεωρητικό νεοελληνικό λόγο. Μολονότι η δομή της ελληνικής γλώσσας διαφέρει από εκείνη της αγγλικής, πολλά από τα φαινόμενα που στιγματίζει ο Blanshard δεν είναι άγνωστα σε μας. Δεν είναι λίγες οι φορές που συναντάμε σε κείμενα που άπτονται των ανθρωπιστικών επιστημών αδικαιολόγητα μακροσκελείς προτάσεις, πλατειασμούς, περιττούς νεολογισμούς, συναισθηματικά ξεσπάσματα αντί για επιχειρήματα, ακραία επιτήδευση, λεξιλαγνία, μεγαλοστομία, σπουδαιοφάνεια, ατέρμονες γενικολογίες, απροθυμία παροχής εξηγήσεων και παραδειγμάτων, καθώς και μια κλίση προς την κατάχρηση ειδικών όρων. Χαρακτηριστικό της τελευταίας τάσης είναι ότι μετρήσαμε σε φιλοσοφικό δοκίμιο έξι και οκτώ τεχνικούς όρους σε μία μόνο πρόταση! 
Άλλες πάλι φορές επιφανείς φιλόσοφοι γνωστοί για τη διαύγεια τους, όπως o John Rawls, παρουσιάζονται με ένα εσκεμμένα δυσνόητο τρόπο, γιατί φαίνεται ότι το ακατάληπτο ενός κειμένου θεωρείται πλέον ακαταμάχητο τεκμήριο της βαθύνοιας και της δεινότητας του συγγραφέα του. Έτσι, δεν είναι σπάνιο καλοπροαίρετοι αναγνώστες να απογοητεύονται, να αναρωτιούνται για τα κίνητρα που οδηγούν μορφωμένους και ευφυείς ανθρώπους να γράφουν με τέτοιο τρόπο, και να παίρνουν οριστικά διαζύγιο από τη θεωρητική σκέψη· ή, το χειρότερο, να εκφράζουν τον απεριόριστο θαυμασμό τους για κείμενα που ουδόλως τον αξίζουν. Και βέβαια η κριτική αυτών των φαινομένων αποκτά μεγαλύτερη αξία, όταν προέρχεται από συγγραφείς, όπως ο Blanshard, που κανείς δεν θα τολμούσε να τους προσάψει αδυναμία κατανόησης της στρυφνότητας και της περιπλοκότητας των φιλοσοφικών προβλημάτων.
Ο τρίτος λόγος είναι ότι ο Blanshard μας προτείνει ένα ήθος και ένα μέτρο φιλοσοφικής σκέψης και γραφής που καθίσταται εξαιρετικά ελκυστικό σε μια εποχή που ο φιλοσοφικός λόγος φαίνεται να αναζητά απεγνωσμένα ερείσματα είτε στο φορμαλισμό των θετικών επιστημών είτε στη ρευστότητα της μυθοπλασίας. Μας υποδεικνύει, ενάντια σε όσους αρέσκονται να παράγουν έναν εγωκεντρικό και απροσπέλαστο λόγο, ότι το ύφος δεν είναι μόνο ζήτημα αισθητικής αλλά και ηθικής, με την έννοια του σεβασμού και της αναγνώρισης του πραγματικού αναγνώστη. Εικάζουμε ότι, εάν υπήρχε η δυνατότητα να ξαναγράψει σήμερα το Περί του φιλοσοφικού ύφους, θα εξέφραζε τις ίδιες θέσεις αλλά ίσως με εντονότερο τρόπο και με διαφορετικά παραδείγματα, καθώς η κατάσταση ως προς τα ζητήματα που θίγει έχει επιδεινωθεί διεθνώς τα τελευταία πενήντα χρόνια. [...]
Το "Περί του φιλοσοφικού ύφους" πρωτοδημοσιεύτηκε το 1954 και βασίζεται στη διάλεξη Adamson που έδωσε ο Blanshard στο Πανεπιστήμιο του Manchester το 1953. Κατά τη μετάφραση περιορίσαμε στο ελάχιστο την προσθήκη πραγματολογικών πληροφοριών σχετικά με τα ονόματα και τα έργα που μνημονεύονται, γιατί έχουμε την αίσθηση ότι οι θέσεις του φιλοσόφου γίνονται κατανοητές και χωρίς ιδιαίτερη γνώση του έργου των συγγραφέων που πραγματεύεται. Αυτή ήταν εξάλλου και η λογική που υιοθετήθηκε κατά την επανέκδοση του κειμένου το 2009 από τον εκδοτικό οίκο St. Augustine’s Press. Ακόμα, προτιμήσαμε να μην αναζητήσουμε τις υπάρχουσες δόκιμες ελληνικές αποδόσεις των παρατιθέμενων αποσπασμάτων. Κάτι τέτοιο θα νόθευε την αίσθηση που το ύφος τους προκάλεσε το συγγραφέα και τον οδήγησε στο σχολιασμό τους. Ευχαριστώ τους συναδέλφους Στέλιο Βιρβιδάκη, Νίκο Μελισσίδη και Δημήτρη Κόκορη για τις εύστοχες επισημάνσεις τους. 

Φιλήμων Παιονίδης
Θεσσαλονίκη, Μάρτιος 2011

Ο Brand Blanshard (1892-1987) γεννήθηκε στο Fredericksburg του Ohio. Σπούδασε στα Πανεπιστήμια Michigan, Columbia, Oξφόρδης και Harvard. Δίδαξε στο Πανεπιστήμιο του Michigan και στο Swarthmore College. Yπήρξε καθηγητής και πρόεδρος του τμήματος φιλοσοφίας του πανεπιστημίου Yale έως το 1961 που αποσύρθηκε. Θεωρείται από τους επιφανέστερους εκπροσώπους του ιδεαλισμού στον εικοστό αιώνα, αν και ο ίδιος θεωρούσε ότι στόχος του ήταν "η αποκατάσταση του ορθού λόγου από τις πρόσφατες φιλοσοφικές επιθέσεις που έχει δεχθεί". Είναι γνωστός για την οξεία κριτική του άσκησε στη φιλοσοφία της γλώσσας και το λογικό θετικισμό, τη συνεκτική θεωρία περί αλήθειας που πρότεινε, καθώς και για την προσπάθειά του να εδραιώσει τη θέση του ορθού λόγου, της γνώσης και της αντικειμενικότητας στην ηθική φιλοσοφία. Βασικά έργα του είναι τα: "The Nature of Thought" (1939-40), "The Impasse in Ethics and a Way Out" (1955), "Reason and Goodness" (1961), "Reason and Analysis" (1962), "The Uses of Liberal Education and Other Talks to Students" (1973), "Reason and Belief" (1974), "Four Reasonable Men: Marcus Aurelius, John Stuart Mill, Ernest Renan, Henry Sidgwick" (1984). Πολύτιμο εργαλείο για τη μελέτη της σκέψης του αποτελεί το συλλογικό έργο Paul A. Schilpp (ed.), "The Philosophy of Brand Blanshard" (1980).

Δεν υπάρχουν σχόλια: