* on-line.gr *

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Editorial: Το περιοδικό μας ξεκίνησε από τον Πάνο Σ. Αϊβαλή, δημοσιογράφο πριν είκοσι χρόνια [1996] με μοναδικό σκοπό την παρουσίαση όλων των τάσεων της Λογοτεχνίας -ελληνικής και ξένης- με κύρια έμφαση στην ελληνική λογοτεχνία και ποίηση. [ http://genesis.ee.auth.gr/dimakis/Yfos/Yfos.html ]
Η Φωτό Μου
Επιμέλεια Σελίδας: Πάνος Αϊβαλής - kepeme@gmail.com...............................................................................
δ/νση αλληλογραφίας: Μεσολογγίου 12 Ανατολή Νέα Μάκρη 190 05, τηλ. 22940 99125 - 6944 537571 και 210 8656.731
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
«O άνθρωπος πρέπει κάθε μέρα ν᾽ακούει ένα γλυκό τραγούδι, να διαβάζει ένα ωραίο ποίημα, να βλέπει μια ωραία εικόνα και, αν είναι δυνατόν, να διατυπώνει μερικές ιδέες. Αλλιώτικα χάνει το αίσθημα του καλού και την τάση προς αυτό…». Γκαίτε
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Τρίτη, 17 Ιανουαρίου 2017

Νέες εκδόσεις Κέντρου Λαογραφίας: Επετηρίς του Κέντρου Λαογραφίας, τόμος 31-32 (2004-2009) και τόμος 33-34 (2010-2013)

Σας ενημερώνουμε ότι κυκλοφορήθηκαν δύο τόμοι της Επετηρίδας του Κέντρου Λαογραφίας, τόμος 31-32 (2004-2009) και τόμος 33-34 (2010-2013)

Επετηρίς του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, τόμος 31-32 (2004-2009), Αθήνα 2016, σελ. 656, [ISSN 1011-7946]
Επετηρίς του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, τόμος 33-34 (2010-2013), Αθήνα 2016, σελ. 900, [ISSN 1011-7946]

Για περισσότερες πληροφορίες δείτε στην δικτυακή πύλη του Κέντρου.

Εκ της Γραμματείας
Ανθούλα Μπάκολη


Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας
της Ακαδημίας Αθηνών
Ηπίτου 3, 10557 Αθήνα

Hellenic Folklore Research Centre
Academy of Athens
3, Ipitou St. – Athens 105 57, Greece


~~~~~~~~~~~~~~~~
  Νέες εκδόσεις:   

Επετηρίς του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, τόμος 31-32 (2004-2009), Αθήνα 2016, σελ. 656, [ISSN 1011-7946]

Επετηρίς του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, τόμος 33-34 (2010-2013), Αθήνα 2016, σελ. 900, [ISSN 1011-7946]

Πέμπτη, 5 Ιανουαρίου 2017

Αντίο στον πεζογράφο Χριστόφορο Μηλιώνη

Εταιρία Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης

Με λύπη σας πληροφορούμε ότι πέθανε ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες διηγηματογράφους, ο βραβευμένος και καταξιωμένος πεζογράφος Χριστόφορος Μηλιώνης. Συλλογές διηγημάτων: Παραφωνία (1961)· Το πουκάμισο του Κένταυρου (1971)· Τα διηγήματα της Δοκιμασίας (1978)· Το πουκάμισο του Κένταυρου και τ’ άλλα διηγήματα (1982, συγκεντρ. έκδ.)· Καλαμάς κι Αχέροντας (1985)· Χειριστής ανελκυστήρος (1993)· Το μικρό είναι όμορφο (1997)· Τα φαντάσματα του Γιορκ (1999)· Μια χαμένη γεύση (1999)· Η φωτογένεια (2002), Ακροκεραύνια (1976)· Το μοτέλ. Κομμωτής κομητών (2005), Μυθιστορήματα: Δυτική συνοικία (1980)· Ο Σιλβέστρος (1987). 
Τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος (1986), το Βραβείο του περιοδικού Διαβάζω (2000) και το Βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών (2005).

~~~~~~~~~~

Ο Χριστόφορος Μηλιώνης γεννήθηκε στο Περιστέρι Πωγωνίου, των Ιωαννίνων, το 1932. Φοίτησε στη Ζωσιμαία Σχολή και σπούδασε φιλολογία στο ΑΠ Θεσσαλονίκης. Υπηρέτησε τη μέση εκπαίδευση, στην Ελλάδα και την Κύπρο, ως καθηγητής, γυμνασιάρχης και σχολικός σύμβουλος. Υπήρξε μέλος της ομάδας εργασίας που συνέταξε τα Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γυμνασίου/Λυκείου, και μέλος των εκδοτικών ομάδων των γιαννιώτικων περιοδικών «Ενδοχώρα» και «Δοκιμασία».
Αρκετά άρθρα του δημοσιεύτηκαν στην Φιλολογική Καθημερινή και αργότερα στα Νέα.
Ήταν σύζυγος της ομότιμης καθηγήτριας της γαλλικής φιλολογίας Τατιάνας Τσαλίκη-Μηλιώνη και ιδρυτικό μέλος (έχοντας διατελέσει και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου) της Εταιρείας Συγγραφέων.
Στα γράμματα πρωτοπαρουσιάστηκε το 1954, με διήγημά του στο περιοδικό  Ηπειρωτική Εστία.
Ακολούθησαν τα βιβλία διηγημάτων (θεωρείται από τους σημαντικότερους του είδους στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα).
Στα 85 του πέθανε ο πολυβραβευμένος πεζογράφος και εκπαιδευτικός Χριστόφορος Μηλιώνης.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Ελισάβετ Κοτζιά, Πειραματική δοκιμασία
Καθημερινή, Διακρίνοντας, 16 Ιουνίου 2002
(αποσπάσματα)

... 
Ο τίτλος του βιβλίου «Τα διηγήματα της δο­κιμασίας» είναι δίσημος: Από τη μια συνδέ­εται με το γιαννιώτικο περιοδικό «Δοκιμα­σία», στην εκδοτική ομάδα του οποίου ανή­κε ο Μηλιώνης και όπου πρωτοδημοσιεύ­θηκαν τα διηγήματά του κατά τη διάρκεια της δι­κτατορίας. Και από την άλλη υποδεικνύει τις εξαι­ρετικά δύσκολες συνθήκες μέσα στις οποί­ες τα κείμενα αυτά επεδίωξαν να εκφρά­σουν το αίσθημα του φόβου, του άγχους, της αβεβαιότητας, της αμφιβολίας, του πνιγ­μού και της ανασφάλειας σε μια εποχή ό­που και η παραμικρή αμφισβήτηση των κρατούντων ισοδυναμούσε ενδεχομένως με φυλάκιση. Αν οι νεαροί Έλληνες πεζο­γράφοι της δεκαετίας του '50 και του '60 θέλησαν να εκφράσουν το αίσθημα του πο­λιτικού και του κοινωνικού αδιεξόδου της ε­ποχής τους μέσα από ένα λογοτεχνικό ρεύ­μα στο οποίο επικράτησε ως επί το πλεί­στον η οργή (Νίκος Κάσδαγλης, Αλέξαν­δρος Κοτζιάς, Ρένος Αποστολίδης, Μένης Κουμανταρέας, Βασίλης Βασιλικός), ο Χρι­στόφορος Μηλιώνης θέλησε αντιθέτως να εκφράσει στις αρχές της δεκαετίας του '70 το ίδιο συναίσθημα αδιεξόδου μέσα από τις σκληρές γραμμές του χώρου απ' όπου το ανθρώπινο πρόσωπο κυ­ριολεκτικώς ή μεταφορικώς απουσιάζει.

Η ιδιαιτερότητα των δέκα διηγημάτων του Μηλιώνη είναι ότι αναπτύσσονται με τον τρόπο του γαλλικού «νέου μυθιστο­ρήματος» της Ναταλί Σαρότ και του Αλεν Ρομπ-Γκριγιέ. Η πλοκή με άλλα λόγια είναι ανύ­παρκτη, ο χρόνος στατικός, τα πρόσωπα δεν συνιστούν παρά αναπόσπαστο κομμάτι του χώρου ο οποίος και αποτελεί τον μεγάλο πρωταγωνιστή: ένα διαμέρισμα, ένα χωριό, ένας αυτοκινητόδρομος, μια παράγκα στη χιονισμένη Κατάρα, ένα εγκαταλελειμμένο δίπατο σπίτι, μια σχολική τάξη γαλλικών. Ο α­φηγητής περιορίζεται στο να περιγράψει τα χαρακτηριστικά τους μαζί με τις κινήσεις αν­θρώπων που μοιάζουν με αποπροσωποποιημένους θεσμούς καθώς άλλοτε έχουμε να κάνουμε με δύο χωροφύλακες, άλλοτε με δύο φαντάρους, με μια δασκάλα κι έναν σχολικό επιθεωρητή, με δύο ξενόγλωσσους τουρίστες, με έναν οδηγό που φορά μαύρα γυαλιά. Κι ο χώρος στον οποίο κινούμαστε βρίσκεται στην Ελλάδα της μεταβατικής πε­ριόδου: της υπανάπτυξης από τη μια μεριά με τις λάμπες λουξ μέσα στις παράγκες, και του καταναλωτισμού από την άλλη με την κα­ταιγιστική διαφήμιση και την εξιδανίκευση των ηλεκτρικών οικιακών συσκευών. 

Όπως έχει παρατηρήσει ο Σπύρος Τσακνιάς, στα «Διηγήματα της δοκιμασίας» ο Χριστόφορος Μηλιώνης πειραματίσθηκε πάνω σε μια εντελώς νέα για τα ελληνικά δεδομένα γραφή, τηρώντας όμως ταυτό­χρονα κάποια απόσταση από το κλασικό αντι-μυθιστόρημα καθώς δεν επεδίωξε την πλήρη αποπροσωποποίηση και την ολοσχε­ρώς αντικειμενική παράσταση. Παρά το γε­γονός έτσι ότι υποδύεται έναν ουδέτερο παρατηρητή που απλώς περιγράφει και κα­ταγράφει τα πράγματα, ο αφηγητής του Μηλιώνη δεν αποφεύγει εντέλει να αποκα­λύψει εν μέρει την εσωτερική του σκοπιά: ο αντίκτυπος που η φυσιολογία του χώρου έ­χει πάνω στη ματιά του, προδίδει κάποιες α­πό τις συναισθηματικές του διαθέσεις και ο βιωματικός Μηλιώνης κάνει με αυτόν τον τρόπο δειλά δειλά την παρουσία του.
...
Ο Χριστόφορος Μηλιώνης

_______________

Κυριακή, 18 Δεκεμβρίου 2016

Μάριο Βίττι: Ιταλός όσο και Έλληνας

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

«Μιλώντας για το έργο μου, πρέπει να πω ότι αισθάνομαι πως αντιπροσωπεύω μιαν ευρύτερη ομάδα ανθρώπων: εκείνων που προώθησαν τις νεοελληνικές σπουδές στην Ελλάδα και την Ιταλία. Και πρέπει επίσης να πω πως χαίρομαι για την αποψινή εκδήλωση, που τιμά τα ενενήντα μου χρόνια και γίνεται όσο είμαι εν ζωή και όχι μετά τον θάνατό μου». Έτσι αντιφώνησε χθες το απόγευμα στο κεντρικό κτίριο του Μουσείου Μπενάκη, ο Μάρι Βίττι την προσφώνηση του Προέδρου της Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλου, ο οποίος εξήρε την επιστημονική προσωπικότητα ενός ερευνητή που δίδαξε και επηρέασε πολλές γενιές νεοελληνιστών.

«Ο Μ. Βίττι διαμόρφωσε την εικόνα που έχουμε για την ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας», παρατήρησε ο Νάσος Βαγενάς, ομότιμος καθηγητής Θεωρίας και Κριτικής της Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών: «Ιταλός ληξιαρχικά, ο Βίττι είναι δίγλωσσος (με Ελληνίδα μητέρα), αλλά όχι και διχασμένος αφού γέρνει περισσότερο προς την ελληνική πλευρά. Γονιμοποιώντας τόσο την πανεπιστημιακή φιλολογία όσο και τη λογοτεχνική κριτική, είναι ο άνθρωπος που έβαλε τα θεμέλια για την ίδρυση των ανθηρών σήμερα καλβικών σπουδών. Εστιάζοντας την προσοχή του στο ιταλόφωνο ποιητικό έργο του Ανδρέα Κάλβου, έδειξε το περιβάλλον από το οποίο προήλθαν οι ελληνικές ?'Ωδές''. Και ας μην ξεχνάμε πως, εκτός από τον Κάλβο, ο Βίττι μελέτησε την ιστορία του ρεαλισμού στην ελληνική πεζογραφία, αναδεικνύοντας εκ παραλλήλου την ποίηση του Γιώργου Σεφέρη και του Οδυσσέα Ελύτη, καθώς και τη λογοτεχνική παραγωγή της Γενιάς του 1930. Τέλος, γράφοντας την ?'Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας'', αποδείχθηκε ο πλέον κριτικός ιστορικός λογοτεχνίας. Μένοντας, άλλωστε, με το ένα πόδι έξω από την Ελλάδα, είχε τη δυνατότητα να υιοθετήσει μιαν οπτική με μεγάλη ευρυχωρία».
Τους ερευνητικούς σταθμούς που διέγραψε με την πορεία του ο Μ. Βίττι επισήμανε από την πλευρά του ο Αλέξης Πολίτης, ομότιμος καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης: πρώτα ο συσχετισμός των κλέφτικων τραγουδιών με τα μοιρολόγια, μετά το αναγεννησιακό επτανησιακό θέατρο, ύστερα ο Κάλβος και κατόπιν η «Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας», όπου διερευνήθηκαν οι απαρχές της πεζογραφίας μας σε συνάρτηση με ποικίλες μορφές της νεοελληνικής πραγματικότητας.

_____________

Παρασκευή, 16 Δεκεμβρίου 2016

H γενιά του '30, φωτογραφημένοι από τον Άγγελο Κατακουζηνό

Οι διασημότεροι εκπρόσωποι της γενιάς του '30, φωτογραφημένοι από τον Άγγελο Κατακουζηνό στο σαλόνι της οικίας του.
Όρθιοι: Βενέζης (δεύτερος από αριστερά) και προς τα δεξιά: Ελύτης, Σεφέρης, Καραντώνης. Στο άκρο δεξιά ο Θεοτοκάς. Καθιστοί από αριστερά: Τερζάκης, Δημαράς, Κατσίμπαλης και στο άκρο δεξιά ο Εμπειρίκος.

Για τη μαγεία της ανάγνωσης

*

ή πώς αποκωδικοποιούνται, σήμερα, τα ιερογλυφικά του νου

Γιατί γονείς και δάσκαλοι παροτρύνουν τα παιδιά από την πιο τρυφερή ηλικία να διαβάζουν βιβλία; Οχι βέβαια για να διευρύνουν το «πνεύμα» τους ή να αναπτύξουν τις κριτικές τους ικανότητες, αρετές που θεωρούνται αμφίβολης οικονομικής αξίας και κοινωνικά επιζήμιες, σύμφωνα με τα επικρατέστερα, σήμερα, κοινωνικά πρότυπα, αλλά επειδή «κάνει καλό» στην ανάπτυξη του εγκεφάλου τους, του πιο αποδοτικού «εργαλείου» που διαθέτει κάθε άνθρωπος.
Οπως θα δούμε, η μέχρι χθες εμπειρική εικασία ότι η ανάγνωση βιβλίων αναδιοργανώνει και βελτιώνει σημαντικά τις εγγενείς εγκεφαλικές μας ικανότητες θεωρείται πλέον επαρκώς επιβεβαιωμένη επιστημονικά.
Υπάρχει, όμως, και μια επιπρόσθετη, ακόμα πιο επωφελής, λειτουργία της αναγνωστικής πρακτικής, την οποία τείνουμε να παραβλέπουμε ή να υποβαθμίζουμε: ό,τι διαβάζουμε επηρεάζει βαθύτατα τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τα πράγματα, τους άλλους και τον ίδιο μας τον εαυτό.
Υπό αυτή την έννοια, ο χρόνος που «σπαταλάμε» στην ανάγνωση ενός βιβλίου είναι ιδιαιτέρως παραγωγικός όχι μόνο από γνωσιακή αλλά και από ψυχολογική και αισθητική άποψη.
Η ανάγνωση του γραπτού λόγου, δηλαδή η καταγραφή και η αποκωδίκευση της σημασίας μιας αλληλουχίας αλφαβητικών συμβόλων, προϋποθέτει την ενεργοποίηση ορισμένων «κέντρων του γραπτού λόγου», τα οποία εντοπίζονται κυρίως στο αριστερό εγκεφαλικό ημισφαίριο.
Το πιο εντυπωσιακό, όμως, είναι ότι αυτά τα εγκεφαλικά κυκλώματα είναι κοινά σε όλους τους φυσιολογικούς ανθρώπους, ανεξάρτητα από το αν αυτοί διαβάζουν ή γράφουν σε ελληνική, εβραϊκή, αγγλική ή κινεζική γλώσσα
Μολονότι δεν είμαστε γενετικά σχεδιασμένοι για να διαβάζουμε ή να γράφουμε, επινοήσαμε και τελειοποιήσαμε την τέχνη της ανάγνωσης για να γνωρίσουμε, να βιώσουμε ή να σκεφτούμε νέα πράγματα, αλλά και για να λησμονήσουμε ή για να μη σκεφτόμαστε ό,τι μας αγχώνει, μας πληγώνει ή μας ενοχλεί.
Υπάρχουν κείμενα που μας συγκλονίζουν επειδή μας επιβάλλουν να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε και βλέπουμε τον κόσμο, άλλα πάλι τα βρίσκουμε εντελώς αδιάφορα ή βαρετά
Γιατί άραγε η αφήγηση ιστοριών –προφορική ή γραπτή, αδιάφορο– ασκεί ακαταμάχητη έλξη στον ανθρώπινο νου; Το ερώτημα αυτό απασχολεί τους μεγαλύτερους στοχαστές ήδη από την αρχαιότητα.
Αρκεί να θυμηθούμε τις «αιρετικές» και ρηξικέλευθες απόψεις του Σωκράτη και του Πλάτωνα σχετικά με τα πρωτεία του προφορικού έναντι του γραπτού λόγου.
Στον περίφημο διάλογο «Φαίδρος» (275c-277a), ο Πλάτων, διά στόματος Σωκράτη, υποστηρίζει ότι ο γραπτός λόγος είναι άκρως επιβλαβής επειδή καταστρέφει τη μνήμη και αποδυναμώνει τις διαλογικές-συλλογιστικές ικανότητες του νου.
Επιπλέον, διέβλεψε εγκαίρως ότι το γραπτό κείμενο δεν είναι κάτι ζωντανό, αφού δεν μπορεί να απαντά στα ερωτήματα που του θέτει ο αναγνώστης.
Η γραφή και η ανάγνωση, λοιπόν, σύμφωνα με τον μεγάλο φιλόσοφο, είναι δραστηριότητες παθητικές και μοναχικές, ικανές να παράγουν απλώς μια αυτιστική προσομοίωση, δηλαδή μια πλασματική εικόνα της πραγματικότητας.
Μόνο ο ζωντανός προφορικός λόγος-διάλογος μπορούν να χαράσσονται βαθιά στην ανθρώπινη ψυχή.
Το παράδοξο βέβαια είναι ότι αυτή η σφοδρότατη επίθεση στον γραπτό λόγο αποτυπώθηκε γραπτά και έφτασε ώς εμάς μέσω ενός πολύ σπουδαίου... βιβλίου.
Παρ’ όλα αυτά, υπό το φως των πρόσφατων νευροβιολογικών ανακαλύψεων και κυρίως τη σχεδόν ολοκληρωτική επικράτηση της ψηφιακής τεχνολογίας στην ανθρώπινη επικοινωνία, η πλατωνική κριτική στην παραπλανητική παντοδυναμία του γραπτού λόγου ακούγεται στις μέρες μας εντυπωσιακά επίκαιρη.

Η αναγνωστική μηχανή

Η γραφή και η ανάγνωση αποτελούν δύο προϊόντα της ανάπτυξης των ιδιαίτερων νοητικών μας ικανοτήτων, δύο μοναδικές εκδηλώσεις της εξέλιξης του είδους μας που μας διαφοροποιούν από τα υπόλοιπα ζώα.
Εντούτοις, ο γραπτός λόγος δεν προέκυψε νομοτελειακά από κάποια φυσική προδιάθεση του ανθρώπινου εγκεφάλου, αλλά ήταν και παραμένει ένα επίκτητο γνώρισμα, ένα επικοινωνιακό τέχνασμα που επινοήθηκε σχετικά πρόσφατα στην ανθρώπινη ιστορία.
Για τη μαγεία της ανάγνωσης
Αν όμως η γραφή και η ανάγνωση, ως μαζικά πλέον κοινωνικά φαινόμενα, αποτελούν σχετικά πρόσφατη κατάκτηση των ανθρώπινων πολιτισμών, η ανάγκη μας να επινοούμε ή να ακούμε διηγήσεις ιστοριών είναι πανάρχαια. Γιατί όμως η αφήγηση ιστοριών ασκεί τέτοια «μαγική» επιρροή στον ανθρώπινο νου;
Μέχρι πριν από μερικές δεκαετίες, οι ειδικοί (νευροεπιστήμονες, γνωστικοί ψυχολόγοι, νευρογλωσσολόγοι) δεν διέθεταν τα απαραίτητα τεχνολογικά μέσα για να μελετήσουν λεπτομερώς το πώς και σε ποιο βαθμό η πράξη της γραφής ή της ανάγνωσης επηρεάζει τις εγκεφαλικές μας δραστηριότητες.
Σήμερα, χάρη στις νέες νευρο-απεικονιστικές τεχνικές (μαγνητική λειτουργική τομογραφία, τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων κ.ά.), είναι πλέον εφικτός ο εντοπισμός και η ανάλυση των εγκεφαλικών δομών και των νευρωνικών μικροκυκλωμάτων που επηρεάζουν και επηρεάζονται από τη δραστηριότητα της ανάγνωσης.
Πώς καταφέρνουμε να «μεταφράζουμε» τη συμβολική γλώσσα των σημείων που αποτελούν ένα γραπτό κείμενο, είτε αυτό είναι τυπωμένο σε χαρτί είτε στην οθόνη του υπολογιστή; Και σε ποιο βαθμό η κάθε μετάφραση αποκωδικοποιεί ορθά το αρχικό ή το «πραγματικό» νόημα του κειμένου;
Εκτός από το ίδιο το κείμενο, το μόνο σταθερό σε κάθε αναγνωστική πράξη είναι ο ανθρώπινος εγκέφαλος ως «αναγνωστική μηχανή».
Εξάλλου, όπως αποκάλυψαν οι σχετικές νευροφυσιολογικές έρευνες, όλα τα επιμέρους συστήματα γραφής του ανθρώπινου λόγου –παρά τις τοπικές ή εθνικές διαφοροποιήσεις τους– βασίζονται και ενεργοποιούν τις ίδιες οπτικοακουστικές δομές του εγκεφάλου για την επεξεργασία της γλώσσας.
Στον τομέα αυτό, πρωτοποριακές είναι οι επιστημονικές μελέτες του Γάλλου νευροεπιστήμονα Στανισλάς Ντεέν (Stanislas Dehaene) και της Αμερικανίδας Μέριαν Γουλφ (Maryanne Wolf), πρωτοπόρου ερευνήτριας των εγκεφαλικών υποδομών και των παθήσεων της αναγνωστικής λειτουργίας.
Με τις έρευνές τους έδειξαν ότι η ανάγνωση και η γραφή δεν αποτελούν «αθώες» ιστορικές, πολιτισμικές επινοήσεις χωρίς βιολογικές συνέπειες, ούτε όμως και βιολογικά προκαθορισμένες εγκεφαλικές ικανότητες.
Πράγματι, οι πιο πρόσφατες έρευνες επιβεβαίωσαν ότι τόσο η γραπτή αφήγηση όσο και η ανάγνωση ιστοριών επηρεάζει σημαντικά την αρχιτεκτονική των κυκλωμάτων του εγκεφάλου μας, τα οποία με τη σειρά τους ανασυγκροτούνται δομικά και λειτουργικά ώστε να διευκολύνουν και να ενισχύουν τις αναγνωστικές μας ανάγκες.
Χάρη στην εγγενή πλαστικότητα και ευελιξία του, χάρη δηλαδή στην «ανοιχτή αρχιτεκτονική» του, ο εγκέφαλός μας μπόρεσε πριν από περίπου έξι χιλιάδες χρόνια να μετατραπεί σε αναγνωστική μηχανή.
Ειδικότερα για την ανάγνωση του γραπτού λόγου, δηλαδή για την καταγραφή και την αποκωδίκευση μιας ορισμένης αλληλουχίας αλφαβητικών συμβόλων, ενεργοποιούνται συνήθως ορισμένα «κέντρα» στο αριστερό εγκεφαλικό ημισφαίριο.
Το εντυπωσιακό είναι ότι αυτά τα εγκεφαλικά κυκλώματα είναι κοινά σε όλους τους φυσιολογικούς ανθρώπους, ανεξάρτητα από το αν αυτοί διαβάζουν ή γράφουν σε ελληνική, εβραϊκή, αγγλική ή κινεζική γλώσσα!
Ωστόσο, η ικανότητά μας για την επεξεργασία του γραπτού λόγου δεν προέκυψε από κάποια γονίδια ή, έστω, από κάποια βιολογική προδιάθεση του ανθρώπινου νου για την ανάγνωση και τη γραφή.
Αντίθετα, πρόκειται για δύο ιδιαιτέρως επιτυχή κοινωνικά-επικοινωνιακά τεχνάσματα που επινοήθηκαν και διαδόθηκαν σχετικά πρόσφατα στην ανθρώπινη ιστορία επειδή διευκολύνουν και ενισχύουν τη βαθύτερη βιολογική μας ανάγκη για επικοινωνία.
Ετσι εξηγείται το γεγονός ότι απαιτείται μακρά χρονική περίοδος για την εκμάθησή τους και ίσως γι’ αυτό οι τρέχουσες εξηγήσεις της ανάγνωσης-γραφής ταλαντεύονται και ισορροπούν (επισφαλώς!) ανάμεσα στις δύο βασικές μεταβλητές της ανθρώπινης εξέλιξης: τη βιολογία και τον πολιτισμό.

Η ψυχοθεραπευτική δράση της ανάγνωσης

Οι περισσότερες κλινικές νευρολογικές αλλά και νευροψυχολογικές μελέτες έχουν αποκαλύψει ότι οι εγκεφαλικές περιοχές που ενεργοποιούνται κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης π.χ. ενός λογοτεχνικού διηγήματος δεν είναι οι ίδιες με τις βασικές εγκεφαλικές δομές που επιτρέπουν και σχετίζονται άμεσα με την κατανόηση των λέξεων και των σημασιολογικών δομών οποιουδήποτε κειμένου διαβάζουμε.
Για τη μαγεία της ανάγνωσης
Ισως γι’ αυτό ένας όλο και μεγαλύτερος αριθμός ειδικών ψυχολόγων και ψυχιάτρων υιοθετεί ως θεραπευτική στρατηγική την ανάγνωση κλασικών λογοτεχνημάμάτων ή και παραμυθιών, με σκοπό να βοηθήσουν τους ασθενείς να ξεπεράσουν τις ψυχικές και σωματικές διαταραχές τους. 
Υπό αυτή την έννοια ο χρόνος που «σπαταλάμε» στην ανάγνωση ενός λογοτεχνικού κειμένου μάς αποδίδει στο τέλος, πέρα από τις όποιες αμιγώς αισθητικές απολαύσεις, και μια βαθύτερη γνώση του εαυτού μας και των συνανθρώπων μας.
Επιπλέον, η ποικιλοτρόπως επιβεβαιωμένη χαλαρωτική δράση πάνω στον αναγνώστη ενός καλογραμμένου κειμένου –όχι απαραίτητα ή κατ’ ανάγκη λογοτεχνικού– σχετίζεται στενά με το γεγονός ότι η ίδια η πράξη της ανάγνωσης απαιτεί την εστίαση της προσοχής του αναγνώστη στο κείμενο και άρα στην πρόσκαιρη απόσπασή του από την πραγματικότητα όταν παραδίδεται οικειοθελώς στη «μαγεία» της ανάγνωσης.
Για να καταλάβει κανείς τη μαγική ή, σπανιότερα, απομαγευτική δράση της ανάγνωσης πάνω στον νου των ενηλίκων πρέπει να αναλογιστεί τη λειτουργία και τη στάση των παιδιών απέναντι στη διήγηση παραμυθιών.
Τα παιδιά λατρεύουν να ακούνε ξανά και ξανά την ίδια ιστορία, χωρίς παραλλαγές.
Αυτό συμβαίνει επειδή, επαναλαμβάνοντας νοητικά τα συμβάντα και τα γεγονότα της ιστορίας που ακούνε και τους δημιουργεί μεγάλο άγχος ή αμηχανία, ο νους τους βρίσκει τον χρόνο για να ελέγξει και ενδεχομένως να συνειδητοποιήσει ό,τι τα φοβίζει.
Η αγχολυτική και θεραπευτική επίδραση της ανάγνωσης βιβλίων βασίζεται ίσως σε έναν ανάλογο ψυχολογικό μηχανισμό, το ακριβές νευροεγκεφαλικό υπόστρωμα του οποίου απομένει ακόμη να αποκαλύψουμε.
Στο επόμενο άρθρο θα παρουσιάσουμε μερικά αξιόλογα και διεθνώς αναγνωρισμένα επιστημονικά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα στα ελληνικά.

Αναλύοντας επιστημονικά τις λειτουργίες της ανάγνωσης

Αν αναζητάτε ένα βιβλίο που να συνοψίζει με τρόπο εύληπτο όσα μέχρι πρόσφατα έχει ανακαλύψει η επιστήμη σχετικά με τις ψυχολογικές και βιολογικές προϋποθέσεις και τις λειτουργίες της ανάγνωσης, τότε πρέπει οπωσδήποτε να διαβάσετε το βιβλίο της Μέριαν Γουλφ που κυκλοφορεί, άριστα μεταφρασμένο, και στα ελληνικά.
«Ο Προυστ και το καλαμάρι»

Maryanne Wolf

«Ο Προυστ και το καλαμάρι
Πώς ο εγκέφαλος έμαθε να διαβάζει»
μτφρ. Β. Σωσώνη-Δασκαλάκη
«Πατάκης», σελ. 408
Η ανάγνωση και η γραφή, μολονότι θεωρούνται, σήμερα, δύο απολύτως «φυσιολογικές» ανθρώπινες ικανότητες, στην πραγματικότητα δεν ήταν ανέκαθεν ούτε νευροφυσιολογικά ούτε βιολογικά δεδομένες!
«Δεν είμαστε φτιαγμένοι για να διαβάζουμε», με αυτή την προκλητική δήλωση ξεκινά το βιβλίο της η Wolf, η πιο διάσημη σήμερα Αμερικανίδα ερευνήτρια των νευροψυχολογικών προϋποθέσεων της ανάγνωσης.
Σε αυτό το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο της εξηγεί λεπτομερώς το γιατί και το πώς η γραφή και η ανάγνωση δεν αποτελούν «εκ γενετής» ικανότητες, αλλά «επίκτητα» ανθρώπινα χαρακτηριστικά.
Και μολονότι οι άνθρωποι επινόησαν αυτές τις αξιοπερίεργες πρακτικές μόλις πριν από λίγες χιλιάδες χρόνια, αυτές αποδείχτηκαν τόσο ισχυρές και αποτελεσματικές, ώστε σταδιακά εξελίχθηκαν και τελικά επικράτησαν μαζικά.
Αυτό συνέβη επειδή η ικανότητά μας για ανάγνωση μας προσφέρει μια από τις μεγαλύτερες ηδονές που μας επιτρέπει να βιώνουμε ο πολύπλοκος εγκέφαλός μας!
Κάτι που βιωματικά το γνωρίζει κάθε φανατικός βιβλιοφάγος, ενώ το αγνοεί όποιος δεν υποκύπτει σε ανάλογους πειρασμούς.
Αντλώντας από τις πολυάριθμες γνώσεις της στη νευροεπιστήμη, στην ψυχολογία, στη λογοτεχνία και στη γλωσσολογία, το βιβλίο της Wolf μάς ταξιδεύει από τον αδιαμόρφωτο εγκέφαλο ενός βρέφους που ακούει ένα νανούρισμα μέχρι τον εγκέφαλο του έμπειρου και απαιτητικού αναγνώστη που διαβάζει με ευχέρεια Προυστ.
Στο τέλος αυτού του γοητευτικού ταξιδιού, η συγγραφέας εστιάζει το ενδιαφέρον της και στις δυσλειτουργίες της ανάγνωσης και της γραφής, ιδιαίτερα στο φαινόμενο της δυσλεξίας, όταν δηλαδή ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να διαβάσει.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
Οι αδιαφανείς μηχανισμοί της απάτης και του ψεύδους
«Πληροφορία και επικοινωνία. Η μολυσμένη επιστήμη»

Κυριακή, 20 Νοεμβρίου 2016

Χαρακτικές συνομιλίες. Οι νέοι Έλληνες χαράκτες απέναντι στους Έλληνες χαράκτες του παρελθόντος

         contemporary greek art institute                       ινστιτουτο συγχρονης ελληνικης τεχνης   


Χαρακτικές συνομιλίες.
Οι νέοι Έλληνες χαράκτες απέναντι στους  Έλληνες χαράκτες του παρελθόντος

Εγκαίνια:  Τετάρτη, 9 Νοεμβρίου 2016, στις 20:00

Tην Τετάρτη 9 Νοεμβρίου 2016 εγκαινιάζεται στο Ινστιτούτο Σύγχρονης Ελληνικής Τέχνης έκθεση χαρακτικής με τίτλο Χαρακτικές συνομιλίες. Οι νέοι Έλληνες χαράκτες απέναντι  στους Έλληνες χαράκτες του παρελθόντος, όπου συμμετέχουν νέοι χαράκτες του Τομέα Χαρακτικής της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας.

Η έκθεση διοργανώνεται με τη συνεργασία του Τομέα Χαρακτικής της Ανωτάτης Σχολής  
Καλών Τεχνών, της Alpha Bank και του Ινστιτούτου Σύγχρονης Ελληνικής Τέχνης.


Μέσα από την ανταλλαγή ιδεών και τον προβληματισμό για το μέλλον της χαρακτικής, προέκυψε η ιδέα να διοργανωθεί μία έκθεση νέων χαρακτών που είχαν πρόσφατα ολοκληρώσει τις σπουδές τους στα δύο Εργαστήρια του Τομέα Χαρακτικής της Σχολής.
Επιπλέον, επιδιώκοντας έναν τρόπο προσέγγισης των νέων με το έργο των παλαιότερων Ελλήνων χαρακτών, προκλήθηκε μια συνομιλία μαζί τους, μέσα από τα έργα. Οι είκοσι 
νέοι χαράκτες αυτής της έκθεσης δημιούργησαν 42 χαρακτικά που επηρεάστηκαν από 
τα χαρακτικά καλλιτεχνών που εργάστηκαν στην Ελλάδα από το 1920 έως το 1990.

Με την συνεργασία των καθηγητών του Τομέα Χαρακτικής της Σχολής Καλών Τεχνών
και με την υποστήριξη του Ινστιτούτου Σύγχρονης Ελληνικής Τέχνης, δημιουργήθηκε ένα εικαστικό σύνολο με έργα που προέκυψαν από αυτήν την τόσο ιδιαίτερη συνομιλία.



Στην έκθεση συμμετέχουν οι χαράκτες :

Χρήστος Αγγελόπουλος | Μιχάλης Αδάμης | Αλεξάνδρα Αναγνωστοπούλου | Βασιλική Αναστασίου | Φώτης Βάρθης | Κωνσταντίνα Γεώργα | Τζίνα Δελλασούδα | Σοφία Λιβανού   Ευριπίδης Παπαδοπετράκης | Κατερίνα Πασχαλίδου | Μιλτιάδης Πεταλάς | Μαρία Πολυδώρου | Μαρίνα Προβατίδου | Ιρένε Ραγκουζίνι | Γιάννης Σωτηρίου | Πανταζής Τσέλιος Θάνος Τσιούσης | Μυρτώ Φερεντίνου | Αναστασία Χαροκόπου | Αριστέα Χαρωνίτη
                        
                         Διάρκεια έκθεσης:  9 Νοεμβρίου 2016 - 29 Ιανουαρίου 2017
            
              Ώρες λειτουργίας: Τρίτη - Παρασκευή 10.00 - 17.00, Σάββατο 10.00 - 15.00



          ______________________________________________________________________________________

          i s e t ▪ Βαλαωρίτου 9α ▪ 106 71 Αθήνα ▪ τηλ. 210 3616 165 ▪ www.iset.gr ▪ greekartinstitute@otenet.gr