Φιλολογική εσπερίδα αφιερωμένη στο νέο βιβλίο του Ευάγγελου Ανδρέου με τίτλο "Γεώργιος Μάρκου ο Αργείος - το μέγιστο της Αγιογραφίας σχολείο στο 18ο αιώνα"

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Γεώργιος Μάρκου ο Αργείος Το μέγιστο της αγιογραφίας σχολειό στο 18ο αιώνα του Ευάγγελου Ανδρέου μετάφραση: Δήμητρα Τσαλαμά εικονογράφηση: Αμαλία (Παρασκευοπούλου) Ευρωπαϊκό Κέντρο Τέχνης - Euarce, Αθήνα 2012,  192 σελ. Τιμή € 15,00

Ο συγγραφέας επιχειρεί να φωτίσει τη ζωή ενός "απρόσιτου" και αδικημένου πρωταγωνιστή της μεταβυζαντινής τέχνης, συλλέγοντας και αξιοποιώντας κάθε στοιχείο από το ήδη υπάρχον πενιχρό βιβλιογραφικό υλικό -περιοδεύοντας ο ίδιος και μελετώντας διεξοδικά ένα προς ένα όλα τα μνημεία με τον πλούτο της καλλιτεχνικής δημιουργίας του στην Αθήνα, στη Σαλαμίνα, στην Πεντέλη, στην Παιανία, στο Κορωπί, στο Μαρκόπουλο, στον Κουβαρά. Επιχειρείται επίσης η ιστορική αποκατάσταση της μέχρι σήμερα ελάχιστης και αποσπασματικής θεώρησης της ζωής και του έργου του, η αισθητική αποτίμησή του, η κριτική των πηγών και τίθενται νέα βάσιμα στοιχεία μεθοδολογικών υποθέσεων αποτεινόμενα στο μελλοντικό ερευνητή. Γίνονται αναφορές και επισημάνσεις, που αφορούν στη ναϊκή αρχιτεκτονική, στη νεώτερη ιστορία και ανθρωπογεωγραφία του λεκανοπεδίου της Αθήνας και των Μεσογείων, στην τοπική εκκλησιαστική ιστορία, στη λαογραφία, στην παράδοση και στη θεολογία. Πρατίθεται επίμετρο αποκλειστικών φωτογραφικών ντοκουμέντων, σημειώσεων, ελληνικής και ξένης βιβλιογραφίας, ευρετήριου ονομάτων και περίληψης στην αγγλική. Παρατίθεται επίσης πολυσέλιδο παράρτημα του περιεχόμενου στην ιταλική. "Περισπούδαστο το πόνημα. Και τα περί αρβανιτών σχόλια έχουν ευθύτητα" σημείωσε ο ακαδημαϊκός και ζωγράφος Παναγιώτης Τέτσης.

Θεόδωρος Αγγελόπουλος: Ένας μεγάλος Έλληνας σκηνοθέτης έφυγε.

Το βλέμμα του πάντα παρόν!

Φίλιππου Νικολόπουλου

Αν/τη Καθηγητή Κοινωνιολογίας

Παν/μίου Ινδιανάπολης-Λογοτέχνη

Το νόημα της «Αβάστακτης Ελαφρότητας του Είναι» (απ΄ το ομώνυμο γνωστό έργο του Μίλαν Κούντερα) σκέφτεσαι, καθώς δεν μπορείς να δεχτείς εύκολα το οδυνηρό γεγονός του απροσδόκητου και παράλογου τρόπου με τον οποίο έφυγε απ’ τη ζωή ο μεγάλος Έλληνας σκηνοθέτης. Δεν αποκλείεται να βρεις και κάποια αντιστοιχία με σημεία των κινηματογραφικών του έργων, σημεία θλίψης και πίκρας, που παραπέμπουν σε ανάλογες  στιγμές  ή καταστάσεις ζωής, για τις οποίες δεν μπορείς να εντοπίσεις το ακριβές «γιατί».

Ο Θ.Α. με τα κινηματογραφικά του έργα αφηγείτο ιστορικά γεγονότα (με το δικό του ιδιόρρυθμο τρόπο), εστίαζε με αναλυτικό μάτι σε προβληματικές κοινωνικές και πολιτικές καταστάσεις, στοχαζόταν, φιλοσοφούσε, πρόβαλε ποιητικούς συμβολισμούς.

Κατ’ εξοχήν ανήκε σ’ αυτόν «τον άλλο κινηματογράφο», που η τέχνη του βρίσκεται ακριβώς στον αντίποδα του Χολιγουντιανού «εντυπωσιασμού», των οπτικών «εφφέ», που προσφέρουν κυρίως θέαμα και υποβάλλουν τον θεατή με εξεζητημένες τεχνικές, παρά του δίνουν τη δυνατότητα να στοχασθεί, ν’ αναζητήσει και να αισθανθεί ποιητικές συνιστώσες ενός έργου.

Η ιστορικότητα (κυρίως μέσα απ’ τις οδυνηρές πολιτικές εμπειρίες της μεταπολεμικής διχασμένης Ελλάδας) χαρακτηρίζει το έργο του, αλλά χωρίς αυτή  η διάσταση του να καταλήγει σ’ ένα κοινότυπο διδακτισμό  ή μία μετασχηματισμένη αγανάκτηση του κόσμου της Αριστεράς. Ο αριστερός σκηνοθέτης συγκινείται (καθολικά και βαθιά) με τα συνταρακτικά κι οδυνηρά γεγονότα της διχασμένης μεταπολεμικής Ελλάδας και συγκινεί, χωρίς επιτηδευμένα σχήματα αλλά με την έντεχνη και φιλοσοφημένη παρουσίασή τους. Πονάει βαθιά, αλλά όχι με μονομερή τρόπο. Ξέρει ν’ αντικρίζει όλες τις πλευρές αμερόληπτα και ν’ αφήνει τον θεατή να κρίνει και ν’ αναστοχάζεται τον τραγικό κύκλο στο σύνολό του με σοβαρότητα και συμπονετικότητα. Μια στάχτη καμένων βιωμάτων και τελικά πικρής ωρίμανσης απομένει σε πολλά συμβολικά σημεία των προβαλλόμενων ιστοριών του: Πολλοί είναι οι θλιμμένοι, πολλοί οι απορούντες, όχι μόνο ο διωχθείς αριστερός, ο ηττημένος αριστερός, ο αριστερός, που, χωρίς να ξέρει το γιατί, έχει χάσει το παιχνίδι.

Κι’ ύστερα πάντα τίθενται στα έργα του έμμεσα ερωτήματα: Για ποια Αριστερά; Ξέραμε πράγματι τη συνταγή για τη «δίκαιη και πράγματι απελευθερωμένη κοινωνία»;  Ή παίζαμε με αυταπάτες; Κι εδώ ακριβώς γεννιέται ο δεύτερος πόνος, ο «μετα-πόνος», που πολύ περισσότερο συνταράσσει το στοχαστικό και υπεύθυνο άνθρωπο, όχι τον άνθρωπο των επαναστατικών παρορμήσεων, αλλά εκείνον που με σπουδή θα ήθελε να χτίσει τη Νέα Πολιτεία. Για πού τραβούσαμε τελικά; Για πού τραβούμε; Γιατί μένουμε με μία αίσθηση ερημιάς, ενώ σκοπεύαμε τα «γεμάτα βιώματα» της δικαιοσύνης και της ειλικρινούς επικοινωνίας (ας θυμηθούμε το έργο του «Μια Αιωνιότητα και Μία Ημέρα).

Παράλληλα η Ιστορικότητα και η ευρύτερη κοινωνική θεώρηση (όχι αναγκαστικά απ’ την οπτική γωνία του μαρξιστή αριστερού) δεν οδηγεί στο να παραμερίζεται η αξία και η ανάγκη σπουδής του ατομικού πόνου, του ατομικού αδιεξόδου, της ατομικής αγωνίας. Ο Θ.Α. δεν διαπράττει το σφάλμα (παλιά αμαρτία της Αριστεράς) να παραβλέπει τον κόσμο του ατόμου, μ’ όλα τα σκαμπανεβάσματά του και τους στροβιλισμούς του, στο όνομα των συλλογικών ιδανικών και των συγκρουσιακών κοινωνικών και πολιτικών διαδικασιών. Το  άτομο μ’ όλες τις προσδοκίες και απογοητεύσεις του, μ’ όλη την ψυχολογική διάσταση της αλλοτρίωσής του «δεν χάνεται» στις ταινίες του, δεν υποβαθμίζεται, δεν του αφαιρείται η δυνατότητα ν’ αρθρώσει το δικό του λόγο, ξέχωρα απ’ όσα διατυπώνει ο επίσημος πολιτικός λόγος που εκπορεύεται από κινήματα, οργανώσεις, κράτη και ποικίλες γενικά πηγές εξουσίας. Ο «κινηματογραφικός λόγος» του Θ.Α. δεν είναι  με την πλευρά της εξουσίας γενικά, είναι  μάλλον με την πλευρά του ανθρώπου που προβληματίζεται, απογοητεύεται, υποφέρει και σκιρτά να βρει μία άξια ποιότητα ζωής και το δρόμο που οδηγεί  πράγματι σε μία προοδευτική και απελευθερωμένη κοινωνία. Σε πολλά σημεία ο λόγος του περιέχει κάτι, έστω έμμεσα και με υπονοούμενα, αντι-εξουσιαστικό και μάλιστα ανεξάρτητα απ’ την «ταμπέλα» της εκάστοτε εξουσίας.

Τέλος θα ήταν παράλειψη στο κείμενό μας, αν δεν υπογραμμίζαμε την ποιητική διάσταση που ενυπάρχει στο έργο του μεγάλου σκηνοθέτη. Δεν επιμένει «σ’ αυτό που υπάρχει», με την τετριμμένη του μορφή, αλλά σ’ αυτό που δεν υπάρχει σ’ επίπεδο καθημερινής πεζότητας και που καλούμεθα να το ανακαλύψουμε ή να το συλλάβουμε ή να το «κατασκευάσουμε» σ’ ένα άλλα ανώτερο επίπεδο προς το οποίο θα έπρεπε να στραφούμε αναστοχαστικά. Σκηνές καθημερινού βίου μπορεί να παρουσιάζονται, αλλά παρουσιάζονται πάντα μ’ ένα διπλό νόημα ή μ’ ένα χρόνο πέρα απ’ τους συμβατικούς του προσδιορισμούς: Η αλληγορία και η μεταφορά πανταχού παρούσες. Γι’ αυτό και ενεργοποιούνται τα «αργά πλάνα»: δεν ενδιαφέρει η ταχύτητα αλλαγής εντυπώσεων, αλλά το πώς θα «σκάψει» κανείς σ’ αυτό που βλέπει, ώστε να εμβαθύνει και να αποκαλύψει κόσμους «που δεν φαίνονται με πρώτη ματιά». Τα αργό πλάνο που πολλοί το αισθάνονται βαρετό, είναι  μια πρόκληση για στοχασμό, για βύθιση στον εσωτερικό κόσμο που συνδιαλέγεται με το εξωτερικό τοπίο, για ένα σοβαρό και διεισδυτικό βλέμμα, για ένα «ποιητικό πέταγμα».

Ένα πρόβλημα του σημερινού κόσμου είναι και η αυξανόμενη ποσότητα όλων εκείνων των στοιχείων που περιβάλλουν τον άνθρωπο  και τον περιπλέκουν, όπως και η ταχύτητα εναλλαγής και κατανάλωσης εικόνων και πληροφοριών. Πρόκειται για καταστάσεις και διαδικασίες που συμβάλλουν στο επιπόλαιο κοίταγμα της ζωής, σε μία επιφανειακή προσέγγισή της (αντίστοιχη με την κουλτούρα του “lifestyle”). Πώς και πού θα προλάβεις να εμβαθύνεις, να νιώσεις, ν’ απλωθείς όχι στο πεδίο της ποσότητας, αλλά στο πεδίο του εσωτερικού σου κόσμου;

Κι ακριβώς σ’ αυτό το σημείο υψώνεται η πρόκληση και η σοβαρή απάντηση του Αγγελόπουλου  (στην οποία ενσωματώνεται και η τεχνική του «αργού πλάνου»). Μείωσε ταχύτητα, στάσου, στοχάσου, βυθίσου στο εσωτερικό βίωμα, άνοιξε τα ποιητικά φτερά σου!

Και σ’ όλη εκείνη την ανάταση, που προκύπτει απ’ αυτόν τον «άλλο - σιωπηλό, ως ένα βαθμό, - διάλογο» με το εξωτερικό τοπίο, το εξωτερικό κέντρισμα, το αρχικά πεζό γεγονός, αισθάνεσαι πάντα ζωντανό δίπλα σου το διεισδυτικό και καθοδηγητικό βλέμμα του μεγάλου σκηνοθέτη. Κι η καλύτερη υπόσχεση για τη μνήμη του ακριβώς αυτή είναι : Πάντα να τιμούμε και ν’ αναζητούμε αυτό το πλούσιο βλέμμα του, που ξεσκεπάζει τη «μάσκα» των πραγμάτων και τραβά κατάισα στην ουσία τους. Είναι  η προσφορά του προς εμάς και η ανεκτίμητη καλλιτεχνική συμβολή του σ’ ένα ανθρωπινότερο και ποιητικότερο κόσμο.

Το αφιέρωμα του «ΥΦΟΥΣ» φιλοξενεί τις απόψεις 120 και πλέον συγγραφέων, κορυφαίων πνευματικών ανθρώπων και αξιωματούχων του εμπορικού ναυτικού

εφημερίδα "Η Γνώμη" Πατρών, 17/4/2012

Η ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΊΑ 

Του Γιάννη Ανδρικόπουλου

δημοσιογράφος, ποιητής 

ΤΟ «ΥΦΟΣ»

Στις τελευταίες δεκαετίες το λογοτεχνικό περιοδικό «ΥΦΟΣ» έχει υπηρετήσει με σοβαρό και υπεύθυνο τρό­πο τα σύγχρονα νεοελληνικά Γράμματα, χάρη στο μερά­κι, την ανιδιοτέλεια και την ψυχική και υλική ανάλωση του εκδότη - δημοσιογράφου Πάνου Σ. Αϊβαλή. Πρόσφατα το «ΥΦΟΣ» (No 14 - Χειμώνας 2012) έστησε ένα πνευματικό, θαλασσινό μνημείο με το άρτια συγκροτημένο αφιέρωμα στο έργο και στη δράση του στη ναυ­τοσύνη του πρωτοκαπετάνιου και αστείρευτου συγγραφέα Νικόλα Κωστάρα. Το αφιέρωμα καλύπτει 320 σελί­δες και συγκροτείται από συνεργασίες, κριτικά κείμενα για τον καπετάν Νικόλα Κωστάρα «ένα γνήσιο εκφραστή των ανθρωπίνων συναισθημάτων στην πνευματική Ελλη­νική Ναυτιλία» (Αριστείδης Χρ. Πετρόπουλος). 

Το αφιέρωμα του «ΥΦΟΥΣ» φιλοξενεί τις απόψεις 120 και πλέον συγγραφέων, κορυφαίων πνευματικών ανθρώπων και αξιωματούχων του εμπορικού ναυτικού. Όλοι έχουν κάτι καίριο, σημαντικό και αναγκαίο να πούνε για τον «Καββαδία της πεζογραφίας» όπως χαρακτηρίζει το Ν. Κωστάρα ο Μιχ· Σταφυλάς. Αλλά σε ποιο κείμενο να σταθούμε από τα 125 του αφιερώματος; Όλα έχουν να πουν κάτι το αξιόλογο, να τονίσουν μια από τις αρετές του «θαλασσόλυκου συγγραφέα» κάτι έχει ο καθένας να θυμηθεί και να καταθέσει. Αξίζει να καταγράψουμε μερικούς χαρακτηριστικούς και αποκαλυπτικούς τίτλους μερικών κειμένων: 

«Σύγχρονος Οδυσσέας των θαλασσών» 

«Άτρομος γερόλυκος των ωκεανών» 

«Σοφός, δίκαιος, μαχητής ιδανικών» 

«Η ματιά του μοιάζει με Περισκόπιο» 

«Άτρομος θαλασσογράφος με δυναμική γραφή» 

«Ο Καπετάν Νικόλας, ο μικρός ο Μέγας» 

«Αστείρευτος εκφραστής σοφίας, γνώσης, πείρας» 

«Διδάσκει σ’ όλους ό,τι η ζωή είναι αγώνες όχι φυγή» 

«Μαργαριτάρι που όπου το βάλω λάμπει». 

Εμείς απ’ όλα όσα του έχουν γράψει θα κρατήσουμε τον ποιητικό χαρακτηρισμό που του ‘δωσε ο ποιητής Νίκος Αρβανίτης: «Αγιοθαλασσίτης βιγλάτορας των ωκεανών» και όσα του εκμαίευσε στις δύο γνωστές της συνέντευ­ξης η συγγραφέας Ζαχαρούλα Γάιτανάκη!

Ελένη Φάσσου, καλό σου ταξίδι!

ΕΝΩΣΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ
 ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ (Ε.Π.Σ.)
              ~~~

Αθήνα 16/3/2012

Με θλίψη και οδύνη, η Ένωση Πολιτιστικών Συντακτών (Ε.Π.Σ.) αποχαιρετά την Πρόεδρό της Ελένη Κ. Φάσσου. Την Ελένη, την αγαπητή σε όλους μας εκδότρια του σπουδαίου περιοδικού «Αέροπος». Την Ελένη που έδινε, ως γνήσια Μανιάτισσα, τέσσερα ολόκληρα χρόνια τη μάχη της με την επάρατο νόσο, αλλά που δεν κατάφερε να βγει νικήτρια κι «έφυγε», μόλις στα 52 έτη της ζωής της, την Πέμπτη 15 Μαρτίου 2012.

Η Ελένη Φάσσου ήταν μια δημοσιογράφος με έντονη και πολυσχιδή προσωπικότητα, άνθρωπος της δράσης και της ζωής και άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στην κοινωνία μας.

Δυναμική, δραστήρια, φιλοσοφημένη, δημιουργική, αφιε-ρωμένη στο πάθος της για την Ελλάδα και τη ζωή, μυσταγωγός στην αρχαία ελληνική παιδεία του τόπου μας, στην πολύπαθη γλώσσα και παράδοσή μας. Έζησε την κάθε στιγμή της ζωής της με εμμονή στην ποιότητα, αλλά και με γενναιότητα απέναντι στις αντιφάσεις και τις προκλήσεις του καιρού μας.

Η Ελένη Φάσσου, που έγραψε τη δική της ιστορία με το δημοσιογραφικό της έργο, φεύγει σήμερα από κοντά μας, αλλά θα μείνει στη μνήμη και την καρδιά μας, σε όλους εμάς που μας τιμούσε με τη φιλία και την αγάπη της.

                   Ελένη, καλό σου ταξίδι!

Για το Δ.Σ. της Ε.Π.Σ.

Ζώης Μπενάρδος

Αντιπρόεδρος

Διδώ Σωτηρίου - "Ο Σπάρτακος της Αριστεράς"

Βαγγέλης Χατζηβασιλείου 

Το ανέκδοτο, ημιτελές μυθιστόρημα της Διδώς Σωτηρίου

Η Διδώ Σωτηρίου δεν επέτρεψε στην αριστερή ιδεολογία της να «καπελώσει» το μυθιστορηματικό της ταλέντο

Μολονότι ανολοκλήρωτο, το ανέκδοτο επί πολλά χρόνια μυθιστόρημα της Διδώς ΣωτηρίουΤα παιδιά του Σπάρτακου, που βλέπει τώρα το φως της δημοσιότητας χάρη στη φιλολογική φροντίδα της Ερης Σταυροπούλου, παρουσιάζεται ευθύς εξαρχής με μία γρήγορη, στακάτη αφήγηση, που φτιάχνει έναν ολοζώντανο, γεμάτο αντιφάσεις και συγκρούσεις κόσμο.

Πρόκειται για έναν κόσμο έτοιμο να προσφέρει όλα όσα χρειάζονται για να ατσαλωθεί η ιδεολογία που ασπάζεται η συγγραφέας: ένα ζευγάρι οργανωμένων αριστερών που θα πληρώσουν πανάκριβα κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1950 τον αγώνα τους, μία αγροτική οικογένεια στη Θράκη των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα, που ασχολείται με τον μεταξοσκώληκα και βιώνει στο πετσί της την πάλη των τάξεων (σε μία τέτοια κατεύθυνση, η μάνα δεν θα αργήσει να βρεθεί στις επάλξεις του Κομμουνιστικού Κόμματος), ένα σύμβολο της εξέγερσης των δούλων εναντίον της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας (ο Θρακιώτης Σπάρτακος), ένας ευγενής και καλοβαλμένος αστός που δεν μπορεί να ξεχάσει το επαναστατικό του παρελθόν, μία γοητευτική κυρία της υψηλής κοινωνίας μπλεγμένη με ξένους κατασκόπους και ένας πανάγαθος δάσκαλος της μέσης εκπαίδευσης που απεχθάνεται οποιαδήποτε μορφή κοινωνικής αδικίας.

Το αξιοθαύμαστο είναι πως, με όλο το βάρος της ιδεολογικής τους εξάρτυσης, τα Παιδιά του Σπάρτακου (ξεκινούν το 1961 και συνεχίζονται επί μία τριακονταετία) δεν εντάσσονται στην παράδοση του σοσιαλιστικού ρεαλισμού ούτε καλούνται να υπηρετήσουν καθ' οιονδήποτε τρόπο τις επιταγές της στρατευμένης λογοτεχνίας. Το ξέρουμε και από άλλα έργα της Σωτηρίου (Οι νεκροί περιμένουν, 1959, Ματωμένα χώματα, 1962, Εντολή, 1976, Κατεδαφιζόμεθα, 1982), τα οποία επικοινωνούν υπογείως με το ανά χείρας μυθιστόρημα: η γραφή της επιτρέπει στις ιδέες να κάνουν τη δουλειά τους μόνο υπό την προϋπόθεση ότι έχει καλύψει τα καλλιτεχνικά της νώτα.

Η συγγραφέας εργάζεται στα Παιδιά του Σπάρτακου με ποικίλες μεθόδους: παίρνει ως αφετηρία τις διηγήσεις γυναικών πολιτικών κρατουμένων από τη Θράκη, που άκουγε όταν επισκεπτόταν την αδελφή της Ελλη Παππά στις φυλακές, επιστρατεύοντας εκ παραλλήλου ένα σοβαρό πληροφοριακό υλικό για τη σηροτροφία της προπολεμικής εποχής (βλ. και τις παρατηρήσεις της επιμελήτριας στον πρόλογο), δίνει πνοή λογοτεχνικού χαρακτήρα σε πολιτικούς πρωταγωνιστές της μετεμφυλιακής περιόδου (εύκολα αναγνωρίζουμε τους Μπελογιάννη - Παππά στο ζευγάρι των μαρτυρικών αγωνιστών), ανακατεύει τη λόγια, αστική γλώσσα με το λαϊκό (θρακιώτικο) ιδίωμα, χρησιμοποιεί περίπλοκους χρωματισμούς προκειμένου να τονίσει την αντίθεση ανάμεσα στους ανθρώπους της Αριστεράς και τη νικητήρια παράταξη του Εμφυλίου και καταφέρνει να επεξεργαστεί σε βάθος την ψυχολογία των ηρώων παρά το γεγονός της ιδεοτυπικής τους σύλληψης.

Ιδού λοιπόν πώς μπορεί να γραφτεί ένα roman à thèse (ιδεολογικό μυθιστόρημα) χωρίς να στραμπουλίξει τα εκφραστικά του μέσα και χωρίς να εκβιάσει την πλοκή και τις καταστάσεις του. Τα Παιδιά του Σπάρτακου διαθέτουν και ένα επιπλέον προσόν. Παραμένοντας αποσπασματικά και ανολοκλήρωτα, υποβάλλουν στον σύγχρονο αναγνώστη, που είναι εξοικειωμένος με τα ελλειπτικά σχήματα, μια ατμόσφαιρα με πολλαπλές διαστάσεις και πλήθος παράξενες τροπές, ανατροπές ή διακοπές της δράσης.

ΕΦΗΜ. το ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ  08/04/2012, 

__________________________________

http://www.tovima.gr/books-ideas/article/?aid=452171

H εξ Αθηνών αναχώρησης του Περικλή Ραυτόπουλου συμπίπτει με την κλοπήν του Νομισματικού Μουσείου Αθηνών...

Ο «19ος Αιών» των Παρισίων γράφει τα ακόλουθα περί της εν Παρισίοις γενομένης δίκης του Περικλέους Ραυτοπούλου. 

«Σωματικώς ο Π. Ραυτόπουλος είναι μικρόν τι έκτρωμα το οποίον αν εγεννάτο εις άλλους καιρούς επί της Ελληνικής γης θα κατεκρημνίζετο εις τον Καιάδαν. Μικρός το ανάστημα λεπτοφυές μαύρος ως γρύλλος ο νεαρός κλέπτης των νομισμάτων έχει το εξωτερικόν σπουδαστού εξωτερικού ελθόντος εις Παρισίους προς συμπλήρωσιν των σπουδών του• τούτο άλλως προβάλλει ως πρόφασιν της αναχωρήσεώς του εξ Αθηνών, όπου έλαβε το δίπλωμα διδάκτορος της Νομικής. Άραγε αι νομικαί του γνώσεις ενέπνευσαν αυτώ το σύστημα της υπερασπίσεώς του, το οποίον σκοπόν είχε να αποκρούση τας επιβαρυντικάς περιστάσεις τας υπό της κατηγορίας προβαλλομένας; 

Παρατηρητέον ότι το πνεύμα του Ραφτοπούλου παρεμορφώθη βεβαίως εν ταις σπουδαίς του, και διά τούτο δε ονομάζει δάνειον τας κλοπάς και απάτας, ας διέπραξε πριν ή εμφανισθή προ του κακουργιοδικείου του Σηκουάνα.

 Εν Αθήναις μη έχων χρήματα έλαβεν εκ του σύρτου ενός των φίλων του, εν Γενούη εδανείσθη το ωρολόγιον και τινα μετάλλια του οικοδεσπότου του. Ο Περικλής Ραυτόπουλος νομισματολόγος ουχί εξ έρωτος προς την αρχαιότητα, αλλ’ όπως η εις θέσιν να διαπράττη κλοπάς ωφελίμους, ανεγίνωσκε τα ειδικά συγγράμματα της νομισματολογίας. Εν τω δωματίω του εύρον τόμους της Εγκυκλοπαιδείας Ρωρέ και δύο τόμους του Μιονέ περί της σπάνεως και της τιμής των Ρωμαϊκών νομισμάτων. 

Ο εφέτης Ροβέρς προεδρεύων των συνέδρων, υπενθυμίζει εις τον κατηγορούμενον, ότι η εξ Αθηνών αναχώρησίς του συμπίπτει με την κλοπήν του Νομισματικού Μουσείου Αθηνών. 

Ο Περ. Ραυτόπουλος αποκρίνεται: 

-Αλλ’ ο διευθυντής του Μουσείου είναι εν τη φυλακή ένεκα της κλοπής ταύτης.

 -Πόθεν λοιπόν είχετε τα νομίσματα, τα οποία ανεγνώρισεν ο εν Παρισίοις πρόξενος της Ελλάδος και τα οποία επωλήσατε εις τον Ρολλέν και Φεαρδέν; 

-Τα συνέλεγον εν Ελλάδι, είχον αγοράσει πολλά τοιαύτα παρά χωρικών Ελλήνων, πολλά εξ αυτών ήσαν κίβδηλα.

 -Και με ποία χρήματα ηγοράζετε τα νομίσματα ταύτα; 
-Με τα χρήματα, τα οποία εκέρδιζον εκ της δημοσιογραφίας.
Η απάντησις αύτη του Ραυτοπούλου προξενεί γενικός γέλωτα, ιδίως δε εν τω θρανίω των δημοσιογράφων.

 -Υπάρχουσιν εν τη αιθούση, λέγει ο πρόεδρος, δημοσιογράφοι και θα συμφωνήσωσι μεθ’ ημών, ότι δεν είναι δυνατόν να σχηματίση τις νομισματικάς συλλογάς με τας οικονομίας δημοσιογράφου της ηλικίας σου. Εν γένει ο Ραυτόπουλος ο ενδόξως επονομαζόμενος Περικλής, δεν θα οφείλη την φήμην του ειμή εις την σπουδαιότητα του κλαπέντος ποσού και εις τας διπλωματικάς περιπλοκάς τας οποίας εγέννησε μεταξύ της Ελληνικής και Γαλλικής Κυβερνήσεως.

 Η απόφασις των ενόρκων παραδεχθέντων ελαφρυντικάς περιστάσεις φαίνεται, ότι ηυχαρίστησε τον νεαρόν έλληνα, καθόσον εθεάθη όλως μειδιών εξερχόμενος της αιθούσης του κακουργιοδικείου».

_______________________
*Δείτε επίσης για τον Περικλή Ραυτόπουλο στον Gaston Deschamps "La Grece d'aujourd'hui"  "Η Ελλάδα σήμερα"  σελ. 214-220, εκδ. Βήμα-περιηγήσεις. 

Κώστας Αξελός ο στοχαστής των ανοιχτών οριζόντων

του Κώστα Κατσουλάρη

Μια ολόκληρη εποχή έκλεισε με το θάνατο στο Παρίσι του τελευταίου μεγάλου Έλληνα φιλοσόφου Κώστα Αξελού. Μια εποχή που, συμβολικά, ξεκίνησε πάνω από μισό αιώνα πριν, στο κατάστρωμα του πλοίου «Ματαρόα».

Τότε, εν έτη 1945, με ευθύνη του διευθυντή του Γαλλικού Ινστιτούτου Οκτάβιου Μερλιέ, το πλοίο απέπλευσε  με κατεύθυνση τη νότιο Ιταλία, προσφέροντας έξοδο διαφυγής, συχνά και σωτηρίας, σε πολλές δεκάδες ελληνόπουλα, που έμελλε να εξελιχθούν σε μείζονες προσωπικότητες της τέχνης, των γραμμάτων και της επιστήμης. Ανάμεσα στους Σβορώνο, Προβελέγγιο, Κρανάκη, Κουλεντιανό, Χατζηλαζάρου, Ξενάκη, Κύρου και πολλούς άλλους, βρίσκονταν και τρεις άντρες στα είκοσι και κάτι τους χρόνια οι οποίοι, με ορμητήριο τη γαλλική πρωτεύουσα, επηρέασαν τις επόμενες δεκαετίες σημαντικά την ευρωπαϊκή σκέψη και φιλοσοφία: Ο Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997), ο Κώστας Παπαϊωάννου (1925-1981) και ο Κώστας Αξελός (1924-2010), παρά τις σημαντικές μεταξύ τους διαφορές, στήριξαν το έργο τους στη μελέτη και ανανέωση της αρχαιοελληνικής παρακαταθήκης, προτείνοντας πρωτότυπες απαντήσεις σε θεμελιώδη πολιτικά και φιλοσοφικά προβλήματα.

Και οι τρεις ήταν αριστεροί, ενταγμένοι σε αντιστασιακές οργανώσεις, κινδύνεψαν, φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν, αλλά σύντομα διαχώρισαν τη θέση τους από το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος και γενικότερα από τον Σταλινισμό. Η στάση τους αυτή, την οποία κράτησαν με συνέπεια μέσα στα χρόνια, σε συνδυασμό με την αίγλη που απέκτησαν ζώντας, διδάσκοντας και γράφοντας στη Γαλλία, υπήρξε φάρος και για πολλούς νεότερους Έλληνες στοχαστές, φιλοσόφους, πολιτικούς επιστήμονες, που βρέθηκαν στο Παρίσι τη δεκαετία του 60 και του 70, συντείνοντας έτσι, απρογραμμάτιστα, στη δημιουργία ενός ισχυρού αντισταλινικού αριστερού ρεύματος, το οποίο και διέσωσε την τιμή της ελληνικής, σοβιετόφιλης και σκληροπυρηνικά σταλινικής Αριστεράς.

Ειδικότερα ο Αξελός, παρότι γεννημένος σε αστική οικογένεια, ανήλικος ακόμη, πήρε μέρος στην Αντίσταση, ως μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος, διακηρύσσοντας ότι «ο πραγματικός κομμουνιστής πρέπει να κρατάει στο ένα χέρι το όπλο και στο άλλο τα βιβλία του Ρίλκε». Το 1944, στα Δεκεμβριανά, έζησε εικονική εκτέλεση στα κρατητήρια της Ασφάλειας, φυλακίστηκε σε στρατόπεδο και τελικά απέδρασε, με αποτέλεσμα να καταδικαστεί ερήμην του σε θάνατο από κάποιο στρατοδικείο. Λίγο καιρό μετά διεγράφη από το Κομμουνιστικό Κόμμα.

Ο νεαρός Αξελός εκδήλωσε από πολύ νωρίς τα φιλοσοφικά και στοχαστικά του ενδιαφέροντα, μελετώντας Νίτσε, Ηράκλειτο αλλά και κλασική λογοτεχνία. Από τα πρώτα χρόνια της παρουσίας του στο Παρίσι, το ανήσυχο και ιδιαίτερο πνεύμα του δεν άργησε να ξεχωρίσει. Από το 1950 έως το 1957 εργάστηκε στο Εθνικό Κέντρο Ερευνών της Γαλλίας, το περίφημο CNRS, ενώ δύο χρόνια μετά υποστήριξε στη Σορβόννη το διδακτορικό του πάνω στον Ηράκλειτο και τον Μαρξ, κείμενα που αποτέλεσαν δύο από τα τρία βιβλία της πρώτης του τριλογίας «Η εκδίπλωση της περιπλάνησης» (1961-1964). Το τελευταίο, μαζί με τις τριλογίες «Η εκδίπλωση του παιχνιδιού» (1969-1977) και «Η εκδίπλωση μιας αναζήτησης» (1969-1979) αποτελούν τους τρεις πυλώνες ενός πολυσχιδούς και, ακόμη και σήμερα, πρωτοποριακού φιλοσοφικού στοχασμού που έχει ως κεντρικό του άξονα την έννοια του παιχνιδιού και της στοχαστικής διερώτησης.

Από το 1962 μέχρι το 1973 δίδαξε φιλοσοφία στην Σορβόννη, ενώ από το 1956 ήταν συνεργάτης, συντάκτης κι αργότερα αρχισυντάκτης της επιθεώρησης Arguments (Επιχειρήματα) που είχαν ιδρύσει την ίδια χρονιά οι Εντγκάρ Μορέν και Ζαν Ντιβινιό. Παράλληλα, συνέστησε και διεύθυνε την ομώνυμη σειρά στις Εκδόσεις του Μεσονυχτίου, μέσα από την οποία έκανε γνωστά στη Γαλλία πολλά σημαντικά ονόματα της σύγχρονης σκέψης και στην οποία ενέταξε κι ο ίδιος τα περισσότερα από τα βιβλία του. Έχει επίσης μεταφράσει, από τα γερμανικά στα γαλλικά, σημαντικά έργα των Χάιντεγκερ και Λούκατς.

Το έργο του Αξελού, ιδιότυπο, μοναχικό και ηθελημένα «περιθωριακό», παρότι μεταφρασμένο σε δεκάξι γλώσσες, αποτελούμενο από 24 βιβλία και πλήθος άλλων κειμένων, είναι αδύνατον να συνοψιστεί σε μερικές φράσεις, τόσο εξαιτίας του όγκου του όσο κυρίως λόγω της θεμελίωσής του εκτός των γνωστών ιδεολογικών και φιλοσοφικών συστημάτων. Ο ίδιος όριζε τον εαυτό του ως «στοχαστή» ή «μεταφιλόσοφο», «έξω από όλα τα κυκλώματα ή τα αντικυκλώματα, που δεν προσπαθεί να ιδρύσει σχολές και να έχει οπαδούς», θεωρώντας την καθαυτήν φιλοσοφία ξεπερασμένη και απονεκρωμένη – όπως και κάθε κλειστό σύστημα σκέψης που αναζητά μία και μόνη «αλήθεια». Ο Ηράκλειτος, ο Νίτσε, ο Μαρξ και ο Φρόιντ, οι μεγάλοι ρομαντικοί ποιητές Ρεμπό και Χάιντερλιν, ο Ντοστογιέφσκι, υπήρξαν σταθεροί συνοδοιπόροι στους στοχασμούς του, που τείνουν συχνά, όλο και συχνότερα με την πάροδο των χρόνων, προς τη διατύπωση ποιητικών και ρηξικέλευθων ερωτημάτων, παρά στην αναζήτηση απαντήσεων.

Τα τελευταία τριάντα χρόνια σύντροφος της ζωής του ήταν η δημοσιογράφος, ευρωβουλευτής και πεζογράφος Κατερίνα Δασκαλάκη, η οποία και μετέφρασε στα ελληνικά σημαντικό μέρος του έργου του. Οι σχέσεις του με την Ελλάδα, λιγοστές μέχρι τη Μεταπολίτευση, αναθερμάνθηκαν τις τελευταίες δύο δεκαετίες, καθώς και οι σχέσεις του με την ελληνική ακαδημαϊκή κοινότητα η οποία άργησε να αναγνωρίσει το μέγεθος και την προσφορά του. Έτσι, το 1992 αναγορεύθηκε διδάκτορας του Παντείου Πανεπιστημίου, το 2000 επίτιμος διδάκτωρ Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, ενώ στις 5 Μαρτίου του 2009 αναγορεύθηκε επίτιμος διδάκτωρ του τμήματος Φιλοσοφίας & Παιδαγωγικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Αυτή ήταν η τελευταία φορά που ο Κώστας Αξελός επισκέφτηκε τη χώρα μας.

Από τις Εκδόσεις της Εστίας, που έχουν εκδώσει τα περισσότερα από τα έργα του, αναμένεται να κυκλοφορήσουν προσεχώς δύο ακόμη βιβλία του, το παλιότερο «Παιχνίδι του κόσμου» (1969), καθώς και το τελευταίο του «Αυτό που επέρχεται» (2009). Βιβλία με σκέψεις, ομιλίες ή συνεντεύξεις του κυκλοφορούν ακόμη από τις εκδόσεις Καστανιώτη, Νεφέλη, Εξάντας. Ας σημειωθεί ότι τα βιβλία που συνθέτουν τις τρεις τριλογίες του, τον κύριο δηλαδή όγκο του έργου του, είναι στο μεγάλο μέρος τους ακόμη αμετάφραστα. Η κηδεία του Κώστα Αξελού θα γίνει την προσεχή Πέμπτη, 11 Φεβρουαρίου, στο κοιμητήριο του Μονπαρνάς στο Παρίσι.

Η διαμάχη του με τον Σαρτρ

Γνωστή στους παρισινούς κύκλους είναι η αντίθεση του Κώστα Αξελού με τον Ζαν-Πολ Σαρτρ, τον οποίο κατηγορούσε για αναμάσημα ήδη γνωστών φιλοσοφικών σκέψεων, ενώ η μομφή που του απεύθυνε ο Γάλλος φιλόσοφος ήταν ότι εγκατάλειψε τον Κομμουνισμό. Από τα πιο γνωστά μεταξύ τους περιστατικά είναι αυτό που έλαβε χώρα στο Παρίσι το 1964, σε μια δημόσια συζήτηση που οργάνωνε η Ένωση Κομμουνιστών Φοιτητών με θέμα την εξουσία της λογοτεχνίας. Τότε, ο Ζαν Πολ Σαρτρ απαίτησε τη μη συμμετοχή του Κώστα Αξελού. Η απαίτηση αυτή του Σαρτρ, ενδεικτική της κακής σχέσης των δύο ανδρών, είχε ως αποτέλεσμα να αρνηθεί να συμμετάσχει στη συζήτηση και ο Κλοντ Σιμόν, ο συγγραφέας που δύο δεκαετίες αργότερα τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Η αντίθεση του Αξελού με τον Σαρτρ, παρότι συχνά αποδιδόταν σε διαφορές φιλοσοφικής και θεωρητικής χροιάς, ήταν ριζικά πολιτική, κι οφειλόταν στην ξεκάθαρη αντίθεση του Αξελού, όπως και πολλών άλλων γάλλων διανοητών (π.χ. Μπαρτ, Φουκώ), στον σταλινισμό. Είχε άλλωστε προηγηθεί η επέμβαση της Σοβιετικής Ένωσης στην Ουγγαρία το 1956, γεγονός ορόσημο που έκανε πολλούς κομμουνιστικές διανοούμενους να αναθεωρήσουν τις απόψεις τους για τον «υπαρκτό σοσιαλισμό».

Βιβλιογραφία

(2009) Το άνοιγμα στο επερχόμενο και Το αίνιγμα της τέχνης, Νεφέλη
(2008) Συζητήσεις με φιλοσόφους, Μελάνι
(2007) Μαρτυρίες φοιτητικών χρόνων, Futura
(2005) Αινιγματικές απαντήσεις, Βιβλιοπωλείον της Εστίας
(2003) Αυτή η διερώτηση, Βιβλιοπωλείον της Εστίας
(2002) Η εποχή και το ύπατο διακύβευμα, Νεφέλη
(2000) Ο Μαρξ στοχαστής της τεχνικής, Καστανιώτη
(1998) Αυτοβιογραφικές σημειώσεις, Νεφέλη
(1998) Μεταμορφώσεις, Βιβλιοπωλείον της Εστίας
(1997) Γράμματα σ' ένα νέο στοχαστή, Εξάντας
(1996) Προς την πλανητική σκέψη, Βιβλιοπωλείον της Εστίας
(1993) Γιατί σκεφτόμαστε; Τι να πράξουμε;, Νεφέλη
(1992)  Από το εργαστήρι της σκέψης, Βιβλιοπωλείον της Εστίας
(1992) Για μια προβληματική ηθική, Βιβλιοπωλείον της Εστίας
(1989) Ανοιχτή συστηματική, Βιβλιοπωλείον της Εστίας
(1976) Ο Ηράκλειτος και η φιλοσοφία, Εξάντας

Κώστας Κατσουλάρης

http://www.bookpress.gr/multipress/teleutaia-nea/kostas-axelos